Artykuły

Mandala jako sztuka i zabawa

Od pewnego czasu ubolewam nad tym, i┼╝ coraz wi─Öksza liczba dzieci wykazuje zaburzony rozw├│j spo┼éeczny, emocjonalny i motywacyjny. W codziennej pracy spotykam si─Ö z dzie─çmi, kt├│re maj─ů trudno┼Ťci nie tylko w nauce, ale tak┼╝e w kontaktach z r├│wie┼Ťnikami, maj─ů negatywny obraz w┼éasnego "ja" oraz ujawniaj─ů liczne problemy emocjonalne. Sprzyja temu na pewno, w znacznym stopniu, obecne tempo ┼╝ycia, rosn─ůce wymagania szkolne, zbyt ma┼éo czasu sp─Ödzanego z rodzicami, czy wzmo┼╝ony kontakt z nowoczesnymi mediami, jak r├│wnie┼╝ ha┼éas, niepok├│j i stres. Ci─ůgle brakuje wszystkim czasu na relaks, rozmow─Ö, wewn─Ötrzne wyciszenie. Nerwowi, zagubieni, agresywni staj─ů si─Ö nie tylko doro┼Ťli, ale r├│wnie┼╝ dzieci. Doros┼éym ┼éatwiej jest poradzi─ç sobie z negatywnymi emocjami, potrafi─ů znale┼║─ç przyczyny z┼éego samopoczucia i tak pokierowa─ç w┼éasn─ů aktywno┼Ť─ç, aby roz┼éadowa─ç napi─Öcia emocjonalne, kt├│re im towarzysz─ů. Natomiast dzieciom, my - doro┼Ťli, nauczyciele i rodzice, musimy w tym pom├│c.

Istnieje wiele sposob├│w odnalezienia wewn─Ötrznej harmonii. Najbardziej powszechn─ů form─ů terapii jest sztuka. Sprzyja ona przede wszystkim og├│lnemu rozwojowi dzieci, ale tak┼╝e "...pe┼éni wa┼╝n─ů rol─Ö w kszta┼étowaniu ich osobowo┼Ťci - pomaga ujawni─ç st┼éumione stany emocjonalne przejmuj─ůc nad nimi kontrol─Ö, w bezpieczny spos├│b uwalnia od napi─Ö─ç, dzia┼éa na r├│┼╝ne sfery ┼╝ycia psychicznego (intelekt, procesy poznawcze, sfer─Ö emocjonaln─ů).Pe┼éni funkcj─Ö kompensacyjn─ů, wzmacnia samoocen─Ö i poczucie w┼éasnej warto┼Ťci. Dla dzieci z trudno┼Ťciami cz─Östo jest jedyn─ů szans─ů na komunikacj─Ö ze ┼Ťwiatem i innymi lud┼║mi". Jest, wi─Öc po┼Ťredni─ů form─ů uzewn─Ötrzniania w┼éasnego ┼Ťwiata prze┼╝y─ç za pomoc─ů symboli.

W swojej pracy z dzie─çmi w spos├│b praktyczny wykorzystuj─Ö wiedz─Ö zdobyt─ů na studiach podyplomowych z zakresu arteterapii - terapii przez sztuk─Ö, kt├│ra jest inspiracj─ů do w┼éasnych poszukiwa┼ä, a tak┼╝e ci─ůg┼éych modyfikacji i udoskonale┼ä.

P├│┼é roku temu wprowadzi┼éam do swoich zaj─Ö─ç z dzie─çmi mandale, kt├│re szczeg├│lnie mnie zainteresowa┼éy. Przypisuje si─Ö im bowiem wiele w┼éasno┼Ťci, np. relaksuj─ůce, energetyzuj─ůce, wyciszaj─ůce, uspokajaj─ůce, terapeutyczne. Pomagaj─ů wi─Öc one dzieciom w ─çwiczeniu koncentracji uwagi, daj─ů mo┼╝liwo┼Ť─ç zrelaksowania si─Ö, pomagaj─ů ujawni─ç st┼éumione stany emocjonalne oraz zaj─Öcia si─Ö czym┼Ť, co sprawia przyjemno┼Ť─ç, zadowolenie. "Systematyczna praca z okr─ůg┼éymi obrazkami nadzwyczajnie wspomaga przy tym rozw├│j dzieci─Öcej osobowo┼Ťci, jak mogli jednog┼éo┼Ťnie oceni─ç terapeuci i pedagodzy pracuj─ůcy z mandal─ů w grupach dzieci─Öcych".

Mandala, kt├│ra powstaje w wyniku ekspresji plastycznej ma charakter tw├│rczy i jest ekspresj─ů w┼éasnych uczu─ç, warto┼Ťci i postaw. Jest, zatem obrazem osobowo┼Ťci dziecka. Pozwala dotrze─ç g┼é─Öboko w ┼Ťwiat my┼Ťli, pragnie┼ä, marze┼ä, rado┼Ťci i smutk├│w, dotkn─ů─ç tego, co w innych warunkach nigdy nie mia┼éoby szansy zosta─ç poznane. Daje, wi─Öc tak┼╝e mo┼╝liwo┼Ťci diagnozuj─ůce dziecko, uwzgl─Ödniaj─ůc zastosowane kolory, kszta┼éty, po┼é─ůczenia kolor├│w, rodzaje zastosowanych linii.

S┼éowo mandala pochodzi z Indii i "...oznacza centrum, obw├│d lub ko┼éo magiczne". Praca z mandal─ů polega na kolorowaniu r├│┼╝nych wzor├│w wpisanych w ko┼éo b─ůd┼║ na samodzielnym jej tworzeniu. Te wpisane w ko┼éo obrazki znane ju┼╝ by┼éy w staro┼╝ytno┼Ťci. Uzdrawiaj─ůcym wp┼éywem mandali na dusz─Ö cz┼éowieka zaj─ů┼é si─Ö szwajcarski psycholog Carl Gustaw Jung (1875 - 1961). Kojarzy┼é on mandal─Ö z centrum osobowo┼Ťci. Stwierdzi┼é, ┼╝e malowanie ich pozwala osi─ůgn─ů─ç spok├│j i opanowanie.

Wyj─ůtkowo pozytywnie na prac─Ö z mandal─ů reaguj─ů nerwowe i "trudne" dzieci, kt├│re maj─ů o wiele mniejsze opory przed malowaniem ni┼╝ np. doro┼Ťli. Dzieci s─ů ponadto bardziej kreatywne i lubi─ů bawi─ç si─Ö farbami. W ┼╝adnym wypadku nie nale┼╝y my┼Ťle─ç, ┼╝e praca z mandal─ů ma sens tylko z tymi dzie─çmi. Zasadniczo ka┼╝demu dziecku - r├│wnie┼╝ zr├│wnowa┼╝onemu i pogodnemu - malowanie mandali sprawi rado┼Ť─ç.

Zabaw─Ö z mandal─ů rozpoczyna┼éam od wybrania materia┼éu. Popularn─ů form─ů pracy z mandal─ů jest jej kolorowanie. Mo┼╝na j─ů tak┼╝e robi─ç poprzez wype┼énienie tylko konturu ko┼éa, wycinanie, uk┼éadanie z mozaiki geometrycznej, wyklejanie resztkami tkanin, wyklejanie r├│┼╝nymi ziarnami na podk┼éadzie z plasteliny b─ůd┼║ zakr─Ötce od s┼éoika czy te┼╝ na p┼éycie kompaktowej. Do robienia mandali mo┼╝na r├│wnie┼╝ wykorzysta─ç glin─Ö, kamyki, farby, kwiaty, piasek, drewno, sk├│r─Ö. Mo┼╝liwo┼Ťci s─ů praktycznie nieograniczone.

Na pocz─ůtku moi wychowankowie dok┼éadnie ogl─ůdali wybran─ů przez siebie mandal─Ö. Dzi─Öki temu troch─Ö si─Ö uspokajali i odkrywali nowe linie albo wzory, kt├│rych w niej jeszcze nie by┼éo. Nast─Öpnie otrzymywali czarno - bia┼ée mandale. Przygl─ůdali si─Ö im i zach─Öceni przeze mnie malowali je zgodnie z tym, z czym kojarzy┼éy im si─Ö te czarne linie. Dawali upust swej fantazji. Bawili si─Ö rysunkiem i kolorem. Nawet dzieci, kt├│re nie wykazywa┼éy zdolno┼Ťci plastycznych, szybko stwierdza┼éy, ┼╝e w nich drzemie jaka┼Ť ┼╝y┼éka artysty. Pomalowanie bowiem ju┼╝ narysowanych przez kogo┼Ť wzor├│w, dodatkowo dostarcza┼éo ka┼╝demu wykonawcy poczucia sukcesu.

Dzieci ch─Ötnie malowa┼éy mandale od ┼Ťrodka ku brzegom. Zw┼éaszcza u ma┼éych dzieci ma to wiele wsp├│lnego z ch─Öci─ů przedstawienia siebie. Mo┼╝emy im na to spokojnie pozwoli─ç, ale starszym dzieciom zwraca┼éam uwag─Ö na mo┼╝liwo┼Ť─ç malowania r├│wnie┼╝ od brzeg├│w do wn─Ötrza. Dzieci wykazuj─ůce cechy nadpobudliwo┼Ťci powinny malowa─ç swoja mandal─Ö od zewn─Ötrznego brzegu do ┼Ťrodka, a dzieci zamkni─Öte w sobie, apatyczne - w kierunku odwrotnym: od ┼Ťrodka ko┼éa ruchem spiralnym w stron─Ö okr─Ögu. Tak czy inaczej zawsze nale┼╝y zachowa─ç wybrany na wst─Öpie kierunek malowania, bo przecie┼╝ malowanie mandali ma przecie┼╝ uspokoi─ç dzieci wewn─Ötrznie.

Z czasem dzieci samodzielnie j─ů tworzy┼éy: wybiera┼éy temat, dobiera┼éy formy, projektowa┼éy i wykonywa┼éy swoj─ů mandal─Ö. To samodzielne jej tworzenie to nast─Öpny etap pracy z mandal─ů. Tematyka tych obraz├│w by┼éa r├│┼╝norodna, np. sceny z ┼╝ycia zwierz─ůt, ro┼Ťlin, ulubione zabawki, zabawy, bajki, itp.

Mandal─Ö dzieci tworzy┼éy w pojedynk─Ö lub grupowo. Po┼╝─ůdanym otoczeniem do jej tworzenia by┼éa "prywatna przestrze┼ä", miejsce, w kt├│rym nic i nikt nie przeszkadza┼é dziecku. To indywidualne, ale zarazem wsp├│lne malowanie silnie wi─ů┼╝e grup─Ö, nawet je┼Ťli poszczeg├│lni jej cz┼éonkowie nie zawsze to sobie u┼Ťwiadamiaj─ů. W tej sprzyjaj─ůcej do tworzenia atmosferze ka┼╝de dziecko by┼éo sam na sam ze sob─ů, ze swoimi marzeniami, uczuciami i intuicj─ů a ponadto pracowa┼éo ch─Ötnie, bez l─Öku, traktowa┼éo to jako zabaw─Ö, doprowadza┼éo prac─Ö do ko┼äca.

Tw├│rczej atmosferze sprzyja┼éa r├│wnie┼╝ cisza lub mi┼éa muzyka relaksacyjna, kt├│ra graj─ůc cichutko w tle dzia┼éa┼éa odpr─Ö┼╝aj─ůco. Szczeg├│lny nastr├│j stwarza r├│wnie┼╝ ┼Ťwiat┼éo ┼Ťwiecy lub zapach kadzide┼éka.

Po sko┼äczonej pracy dzieci bardzo ch─Ötnie wypowiada┼éy si─Ö na temat swoich mandali. Pr├│bowa┼éy nada─ç im tytu┼é. Okazywa┼éo si─Ö, ┼╝e z identycznej czarno - bia┼éej mandali, powsta┼éy zupe┼énie inne prace. Ta inno┼Ť─ç polega┼éa nie tylko na zr├│┼╝nicowanym doborze kolor├│w przez dzieci, ale tak┼╝e na r├│┼╝nej tre┼Ťci ich prac. Ka┼╝demu dziecku taki sam uk┼éad linii kojarzy┼é si─Ö zupe┼énie z czym┼Ť innym.

Dzieci m├│wi┼éy, ┼╝e s─ů w lepszym nastroju ni┼╝ wcze┼Ťniej, przed wykonaniem mandali. Czu┼éy zadowolenie, pokazywa┼éy swoje pi─Ökne prace kolegom, cieszy┼éy si─Ö nimi, odczuwa┼éy satysfakcj─Ö z wykonania pracy niweluj─ůc w jakim┼Ť stopniu w┼éasne obawy, podbudowuj─ůc w sobie wiar─Ö we w┼éasne si┼éy, podnosz─ůc samoocen─Ö i poczucie w┼éasnej warto┼Ťci.

Obserwowa┼éam, i┼╝ by┼éy one po prostu odpr─Ö┼╝one, uspokojone, o wiele lepiej koncentrowa┼éy si─Ö na kolejnych zaj─Öciach wykonywanych w ci─ůgu dnia.

Atrakcyjna i kreatywna zabawa z mandal─ů, kt├│r─ů wprowadzi┼éam do moich zaj─Ö─ç, stwarza┼éa liczne okazje do nawi─ůzania wi─Özi mi─Ödzy dzie─çmi, kszta┼étowania dozna┼ä emocjonalnych, rozbudzenia wra┼╝liwo┼Ťci i pozytywnego obrazu w┼éasnego "ja", opanowania nerwowych tik├│w, pokonania l─Öku, likwidacji napi─Öcia i skurczy oraz przykrych do┼Ťwiadcze┼ä. Podczas tych zaj─Ö─ç stara┼éam si─Ö, aby przez zabaw─Ö, przez pe┼én─ů akceptacj─Ö osoby dziecka, stosowanie wzmocnie┼ä pozytywnych, nastawienie na wsp├│┼édzia┼éanie a nie na rywalizacj─Ö, dzieci uwierzy┼éy w swoje mo┼╝liwo┼Ťci, polubi┼éy ┼Ťwiat tw├│rczo┼Ťci plastycznej, kt├│ra b─Ödzie dawa┼éa im rado┼Ť─ç tworzenia.

Podczas tej zabawy z dzie─çmi w tworzenie mandali zawsze towarzyszy┼éa mi my┼Ťl przewodnia "Nie ma dobrej i z┼éej mandali. Ka┼╝da jest po prostu odzwierciedleniem osoby, jak─ů jest si─Ö w tym momencie"

Dziel─ůc si─Ö swoimi obserwacjami i refleksjami z pracy z dzie─çmi technik─ů relaksacji poprzez tworzenie mandali pragn─Ö zach─Öci─ç wszystkich nauczycieli do korzystania w swej pracy zawodowej z tej formy pracy. Na podstawie w┼éasnych do┼Ťwiadcze┼ä mog─Ö stwierdzi─ç, i┼╝ daje ona widoczne efekty w pracy z dzie─çmi stymuluj─ůc ich rozw├│j osobowo┼Ťci. "Dzieci, kt├│re regularnie zajmuj─ů si─Ö mandalami nie tylko odzyskuj─ů spok├│j i rozwijaj─ů swoj─ů kreatywno┼Ť─ç - zyskuj─ů te┼╝ coraz wi─Öcej pewno┼Ťci siebie. Im bardziej ┼Ťwiadome siebie jest dziecko, tym rzadziej b─Ödzie w ┼╝yciu traci─ç odwag─Ö w obliczu niepowodze┼ä, b─Ödzie bardziej odporne na uczucie bycia niekochanym i wra┼╝enie, ┼╝e zawodzi".

Nale┼╝y r├│wnie┼╝ pami─Öta─ç, i┼╝ dziecko w m┼éodszym wieku szkolnym jest jak glina w r─Öku rze┼║biarza, jego psychika jest bardzo wra┼╝liwa, st─ůd te┼╝ nauczyciele i wychowawcy powinni stara─ç si─Ö, by ta ufna, ma┼éa istota harmonijnie si─Ö rozwija┼éa, a gdy napotka jakie┼Ť problemy mia┼éa si─Ö, do kogo zwr├│ci─ç i uzyska─ç profesjonaln─ů pomoc.

Na podstawie powy┼╝szych rozwa┼╝a┼ä oraz mojego do┼Ťwiadczenia pedagogicznego uwa┼╝am, i┼╝ m├│j spos├│b dzia┼éania jest odpowiedni i sprawdza si─Ö w pracy z dzie─çmi w r├│┼╝nym wieku, nie tylko przedszkolnym i wczesnoszkolnym, ale w ka┼╝dym, nawet doros┼éym.

Zachęcam więc i życzę widocznych efektów oraz dobrej i miłej zabawy.

Opracowała
Małgorzata Stanik

Literatura:

  • S. F. Fincher. "Kreatywna mandala. Poznanie i uzdrawianie siebie poprzez autoekspresj─Ö", Ravi, ┼ü├│d┼║ 1994.
  • W. Karolak. "Twoja mandala", Ravi, ┼ü├│d┼║ 1997.
  • W. Karolak, "Sztuka jako zabawa. Zabawa jako sztuka", CDN.
  • A.-A. Cavelius, S.Wuillemet, "Mandala. Buddyjska terapia uspokajaj─ůca", Klub ┼Üwiat Ksi─ů┼╝ki 1999.
  • M. Ku┼Ťpit, "Arteterapia "[w:] Edukacja, O┼Ťwiata i Wychowanie 3/2003.

Made by www.KingStone.com.pl

Copyright © Przedszkole Miejskie nr 15 w Starachowicach